Беларуская хата

Увайшоўшы ў хату, адразу злева ці справа можна было ўбачыць гліняную курную печ без трубы.

Такая печ не мела коміна, і калі яе запальвалі, дык дым ішоў проста ў хату. Трэба было адчыняць дзверы, каб не ўгарэць. Але цеплыня сыходзіла разам з дымам, таму некаторыя гаспадары ў сцяне прароблівалі дзюру.

Каля печы здаўна стаяць качарга, вілкі. Насупраць печы, па другі бок уваходу, стаяла кадушка з вадой і драўляным каўшом. На цвіку ля ўвахода вісела верхняе адзенне - па сезоне. 

Як і любая іншая складовая беларускага вясельнага рытуальна-абрадавага комплексу, ежа таксама з’яўлялася важнай часткай сямейна-родавых і каляндарных абрадаў і суправаджалася даволі складанай сістэмай сацыяльных нарматываў.

Яны ў абавязковым парадку ўлічвалі характар святочных падзей, месца і час правядзення рытуальнай трапезы. Напрыклад, больш строгімі былі правілы паводзін, якія тычыліся абеду і вячэры, больш дэмакратычнымі — снедання і палуднавання.

Сакральныя адносіны да ежы абапіраліся як на павагу да цяжкай і шматэтапнай працы па вырашчванню ўраджаю і працэсу прыгатавання, так і на само месца харчавання сям’і. Сямейная трапеза — гэта не проста акт фізічнага сілкавання чалавека дзеля падтрымання працаздольнасці, фізічнага стану, але адначасова і акт духоўнага выхавання асобы.

 Ложак — дзіўнае вынаходніцтва! У розныя перыяды матэрыял, з якога чалавек «рабіў» сабе спальнае месца, мяняўся, але ўсе без выключэння тыпы спальных месцаў выкарыстоўваюцца і сёння. Ложкі ў хаце ставілі каля глухой сцяны, далей ад вокнаў і дзвярэй. Зверху клалі пасцель — пярыну, коўдру, падушкі. Самаробныя ложкі аздаблялі разьбою.

У даўніну вялізныя высокія цяжкія жалезныя ложкі абавязкова ўпрыгожвалі падзорамі (карункі ручной працы па нізе) і падушкамі, якія складалі стосікам, зверху ставілі адну на рабро або на ражок і пакрывалі карункавай або цюлевай накідкай.

Покуць (чырвоны кут) — своеасаблівае сакральнае месца ў сялянскай хаце, дзе стаяў стол, а зверху вісеў абраз.

Покуць мела найбольшае значэнне ў рытуальнай сістэме жыцця сялянскай хаты, з’яўляючыся найбольш каштоўнай у абрадавым сэнсе часткай хаты. У гэтым куце знаходзіліся абразы, малельныя кнігі, свянцоныя свечкі. Тут на скрыжаванні лаў у многіх хатах ставілі хлебную дзяжу як сімвал дастатку і дабрабыту. У час абраду зажынак і дажынак першы і апошні снапы ставілі на пачэснае месца ў чырвоны кут.

Насупраць пячы быў бабін кут. Тут рыхтавала есці гаспадыня. Звычайна вісела паліца. На ёй стаяў гліняны посуд: збаны, спарышы, неабходныя рэчы у гаспадарцы. Бо ў іх добра захоўвалася малако, смятана, тварог, топленае сала і інш.

Тут можна пакруціць кола калаўрота, палюбавацца прыгожымі ручнікамі, падзорнікамі, сурвэткамі, патрымаць у руках верацяно, вілкі, чапялу, зачарпнуць апалонікам у чыгун, запаліць старажытны ліхтар, прасеяць муку праз рэшата і замясіць цеста ў дзежцы, даведацца аб прызначэнні  ступы, бойкі, праса, каромысла, праніка і качалак, паспрабаваць пакачаць ільняны ручнік, агледзець сялянскі гардэроб.